प्रज्ञानंदाचा अदृश्य दुसरा: वैभव सुरीची निर्मिती

“आता, त्याचे पूर्ण लक्ष (प्रज्ञानंधावर) आहे,” दत्ता यांनी TimesofIndia.com ला एका खास संभाषणात सांगितले. “तो मला सांगतो, ‘सर, तुम्हाला सर्व काही माहीत आहे, मला माझे मन वळवायचे नाही.’ मी त्याला सांगतो, ‘बेटा, मला तुझ्याकडून हेच ​​ऐकायचे आहे.’

3,000 रुपयांचा हार्टब्रेक

अलिकडच्या वर्षांत प्रग्नानंदाच्या यशामागील माणूस समजून घेण्यासाठी प्रथम सूरी बांधणाऱ्याला समजून घेतले पाहिजे. प्रसेनजीत दत्ता यांचा प्रवास आगरतळा, त्रिपुरा येथील दुर्गम बुद्धिबळाच्या लँडस्केपमध्ये 1989 मध्ये सुरू झाला. 1995 पर्यंत, तो राष्ट्रीय सब-ज्युनियर चॅम्पियन, भारताचा सर्वात तरुण FIDE मास्टर आणि ब्राझीलमधील जागतिक मंचासाठी नियत असलेला एक विलक्षण खेळाडू होता.पण जेव्हा काही फरक पडतो तेव्हा त्याच्या आर्थिक घड्याळाचा काटा संपला. “FIDE ची अंतिम फी 3,000 रुपये असल्याने, मी देऊ शकलो नाही,” दत्ता आठवतात. “परिणामी, मी जवळजवळ तीन वर्षे बुद्धिबळापासून दूर राहिलो. मला असे वाटले की खेळून काहीही मिळणार नाही कारण मी आर्थिक कारणांमुळे काहीही करू शकत नाही.”वृत्तपत्रांमध्ये त्याच्या समवयस्कांची नावे पाहून दत्ता अखेरीस परत आला. तो सात वेळा राज्य चॅम्पियन आणि विद्यापीठ सुवर्णपदक विजेता बनला. दोन दशकांपूर्वी त्यांनी हळूहळू मुलांना प्रशिक्षण देण्यास सुरुवात केली.केरळमधील एका स्पर्धेत त्याच्या तीन विद्यार्थ्यांसह, एका स्थानिक पेपरने त्याला “भारतातील सर्वात तरुण प्रशिक्षक” असे संबोधले. तिथेच त्याची भेट दिल्लीतील आदित्य विक्रम आहुजा नावाच्या मुलाशी झाली. वडिलांनी दिल्लीला जाऊन आपल्या मुलाला प्रशिक्षण देण्याची विनंती मान्य करून, दत्ता अधूनमधून शिकवू लागले. त्याची अकादमी अजूनही त्रिपुरात चालत असल्याने ही नियमित व्यवस्था नव्हती.

प्रसेनजीत दत्ता (डेव्हिड लाडा यांचे छायाचित्र)

दिल्लीतील राज्य चॅम्पियनशिपमध्ये त्याची पहिली भेट वैभवचे वडील नितीन सुरी यांच्याशी झाली.“त्याने आदित्यच्या कामगिरीत सुधारणा होत असल्याचे पाहून मला विचारले, ‘सर, तुम्ही कुठे राहता? तुम्ही प्रशिक्षक करू शकता का?’ मी म्हणालो, ‘हो, मी प्रशिक्षक करेन.’ पण त्यावेळी मी दिल्लीत राहण्यासाठी पूर्णपणे तयार नव्हतो,” दत्ता यांनी या वेबसाइटला सांगितले.दिल्ली बुद्धिबळ असोसिएशनचे (डीसीए) अध्यक्ष भरतसिंह चौहान यांनी त्रिपुराला भेट दिली तेव्हा हा टर्निंग पॉइंट आला. त्याने दत्ताच्या छोट्या अकादमीला भेट दिली आणि तरुण प्रशिक्षकामध्ये क्षमता पाहिली. “प्रसंजीत, दिल्लीला ये, मी तुला मदत करीन. आम्हाला आणखी प्रशिक्षकांची गरज आहे आणि तुमचे सर्वोच्च रेटिंग २३१७ होते. मी तुम्हाला खूप दिवसांपासून ओळखतो. दिल्लीला या. मी तुला पाठिंबा देईन,” चौहान म्हणाले.“माझ्या एमए फायनलच्या परीक्षेला दोन महिने बाकी होते. त्याचे वडील सांगत राहिले, ‘सर, प्लीज, प्लीज.’ मी विचार केला, ठीक आहे, मला येथे संधी आहे. मी प्रयत्न करेन. जर मी परीक्षेला बसू शकलो नाही, तर मी पुन्हा परीक्षा देऊ शकतो,” दत्ता आठवतात.ऑगस्ट 2006 पर्यंत तो दिल्लीत वैभवला प्रशिक्षण देत होता.

वैभव सुरी, बुद्धिबळाचा पट असलेला मुलगा

आता दत्ता दिल्लीत असल्याने नऊ वर्षांच्या वैभवसोबत दळणे हा त्यांचा नित्यक्रम बनला होता. त्याला जे सापडले तो एक विद्यार्थी होता ज्याच्या सहनशक्तीने त्याच्या वयाला विरोध केला.“ऑगस्ट 2006 पासून, मी त्याला दररोज आठ ते नऊ तास प्रशिक्षण दिले,” दत्ता आठवत होते. “मी सर्वतोपरी प्रयत्न करत होतो. मी राज्यस्तरावर क्रिकेट आणि फुटबॉलही खेळलो. पण इथे सकाळपासून संध्याकाळपर्यंत शिकवताना मला वाटले, ‘अरे देवा! मी हे फार पूर्वी कधीच शिकवले नाही.’दिल्लीच्या उष्णतेमुळे आणि मानसिक ताणामुळे प्रशिक्षक कोमेजून गेला असताना, विद्यार्थ्याची भरभराट झाली. “प्लस पॉइंट असा होता की जेव्हा आमचे लांबचे वर्ग होते, तेव्हा माझे शरीर थकले होते, परंतु मुलगा उत्साही, उत्साही, बुद्धिबळाचा वेडा दिसत होता. लहान मुलामध्ये असे काहीतरी मी पहिल्यांदाच पाहत होतो,” तो म्हणाला. “सात तासांच्या प्रशिक्षणानंतरही त्याच्यात शिकण्याची उर्जा होती. मी वर्गात अशी उर्जा असलेला कोणताही विद्यार्थी पाहिलेला नाही.“

वैभव सुरी (विशेष व्यवस्था)

सुरीची भक्ती दृष्य होती. “सुरुवातीपासूनच त्याला बुद्धिबळाची आवड होती,” दत्ता आठवतात. “गेल्या अनेक वर्षात मी पाहिलं की, त्याने कधीच त्याचा बुद्धिबळाचा बोर्ड आणि त्याची बुद्धीबळाची पिशवी सोडली नाही. तो झोपला तरी तो जवळच ठेवायचा. मी विचारायचो, ‘यात विशेष काय आहे? तुम्ही दुसऱ्याला का हात लावू देत नाही?'”डिजिटल विचलनाच्या युगात, तरुण सुरी एक विसंगती होता. दूरदर्शन नव्हते, निष्क्रिय भटकंती नव्हती. जर एखादा वर्ग दुपारी 2 वाजता नियोजित असेल आणि दत्ता पाच मिनिटे उशीर झाला असेल, तर तो कॉलवर असेल: “सर, तुम्ही कुठे होता? लवकर या.”

शो-ऑफशिवाय आत्मविश्वास

जसजशी वर्षे गेली, तसतसे त्यांचे नाते मैत्रीपूर्ण स्पर्धेमध्ये विकसित झाले. दत्ता, त्याच्या विसाव्या वर्षी आणि 2300 रेटिंगच्या आसपास फिरत असताना, आंतरराष्ट्रीय मास्टर (IM) विजेतेपद कोण मिळवेल हे पाहण्यासाठी प्री-टीन सुरीच्या विरोधात धाव घेतली.“तो जिथे खेळेल तिथे मी पण खेळेन,” दत्ता म्हणाला. “हे संपूर्ण कौटुंबिक वातावरण होते. त्यांचे कुटुंब मला त्यांच्या मुलासारखे वागणूक देते.”सोलापुरातील 9 वर्षांखालील सुरीच्या पहिल्या राष्ट्रीय स्पर्धेत त्याला दुसरे स्थान मिळाले. नंतर त्याची आशियाई आणि जागतिक चॅम्पियनशिपसाठी निवड झाली. “तेव्हा मला माझा पहिला लॅपटॉप मिळाला, त्याच्या वडिलांनी योग्य प्रशिक्षणासाठी भेट म्हणून,” दत्ता हसला.

सूरीने आधीच त्याच्या गुरूला मागे टाकत गणनाची खोली दाखवली आहे. दत्ता त्यांची पुस्तकांतून गुंतागुंतीची पोझिशन घेऊन परीक्षा घेत असत.“मी हे फक्त तपासण्यासाठी केले,” दत्ता पुढे म्हणाले. “इथे गोरा राजा, इकडे रुक, इथे शूरवीर. त्याने अचूक उत्तर दिले. काळजीपूर्वक, तो पाच मिनिटे विचार करेल आणि पुन्हा उत्तर देईल. त्याने माझ्यासोबत एक संपूर्ण पुस्तक अशा प्रकारे संपवले. मी थक्क झालो. तेव्हा मला माहित होते की या खेळाडूला थांबवणे खूप कठीण जाईल.”सुरीची शैली ठोस, स्थितीविषयक समजूतदारपणाने परिभाषित झाली, ज्यामुळे तो भयानक आत्मविश्वासाने खेळू शकला. दत्ता यांनी राज्य चॅम्पियनशिपची आठवण करून दिली जिथे सुरीला एका मजबूत प्रतिस्पर्ध्याचा सामना करावा लागला.

वैभव सुरी (विशेष व्यवस्था)

“तो म्हणाला, ‘सर, माझी पुढची फेरी या कठीण माणसाविरुद्ध आहे. मी काय खेळू?’ मी त्याला सहज म्हणालो, ‘Pre the Pirc Defence.’ मी त्याला कधीच पूर्ण तयारी दिली नाही किंवा त्याला लाईन दाखवली नाही. तरीही तो गेला आणि जिंकला. किती आत्मविश्वास! मी इतर कोणालाही सांगू शकलो नाही, ‘फक्त हे खेळा आणि तू जिंकशील.’वैभव सुरी 2012 मध्ये भारताचा 27 वा ग्रँडमास्टर बनला. सर्किटवर मस्त आणि कंपोझ केलेला म्हणून ओळखला जाणारा, तो फारच कमी बोलायचा पण बोर्डवरील प्रत्येक गोष्टीची गणना करतो.प्रसिद्धीची गरज नसणे, दाखविण्यास नकार देणे, या गुणांमुळेच तो आर प्रज्ञानंधासाठी परिपूर्ण दुसरा ठरला आहे. हेही वाचा: ‘आम्ही रस्त्यावर टाक्या पाहिल्या’: प्रादेशिक संघर्षात बुद्धिबळ खेळणे कसे वाटतेआधुनिक युगात, एक सेकंद म्हणजे पार्ट स्पॅरिंग पार्टनर, पार्ट डेटा ॲनालिस्ट आणि काही सायकॉलॉजिकल अँकर. सुरी, त्याच्या अपवादात्मक स्थितीत्मक शैली आणि संपूर्ण तल्लीनतेसह, प्रागच्या सर्वात धाडसी युक्तीमागे अदृश्य हात बनला आहे.“तो कधीही प्रसिद्धीचा प्रयत्न करत नाही,” दत्ता यांनी निष्कर्ष काढला. “कॅमेरावरही, तो शांत राहतो. मला आतून अभिमान वाटतो की त्याने प्रज्ञानंधामध्ये एक चांगला खेळाडू निवडला आणि गांभीर्याने लक्ष केंद्रित केले.”